RUIMTE VOOR IDEEňN
 

 

AUTEURSRECHT

 

Auteursrecht: Wat is auteursrecht?

De Auteurswet biedt bescherming aan de makers van werken van letterkunde, wetenschap of kunst. De literaire of wetenschappelijke waarde of de kunstzinnigheid van het werk doen in het auteursrecht niet terzake. Om voor bescherming in aanmerking te komen, worden maar twee eisen aan het werk gesteld:
ē het werk moet origineel zijn; de hand van de maker moet er in herkenbaar zijn
ē het werk moet zintuiglijk waarneembaar zijn, dus te zien, te lezen
ē of te horen
IdeeŽn, methoden, theorieŽn, thema's of andere bedenksels vallen daarom niet onder het auteursrecht. Is een idee uitgewerkt in een schriftelijk stuk, dan is die tekst beschermd, maar het idee zelf niet.
Auteursrecht omvat onder meer romans, brieven en opstellen, maar ook telefoongidsen, slagzinnen, notulen, muzikale composities, toneelwerken, films, computersoftware, bouwtekeningen, lettertypen en foto's.
Het auteursrecht bepaalt wie een werk mag openbaarmaken en vermenigvuldigen en beschermt de auteur tegen verminking van zijn werk.

Terug naar boven


Auteursrecht: Hoe verkrijgt u het auteursrecht?

In Nederland en veel andere landen ontstaat het auteursrecht automatisch zodra het werk is gecreŽerd. U hoeft het niet te registreren en hoeft niet te vermelden dat het auteursrecht is voorbehouden.
Door middel van het ©-teken, met daarachter uw naam en het jaartal van publicatie, kunt u aangeven dat u het auteursrecht op een bepaald werk claimt. Het duidt niet op registratie bij een bepaalde instantie.
Wie heeft het auteursrecht?
De Auteurswet wijst de maker van het werk als rechthebbende aan. Dit is de natuurlijke persoon die het werk feitelijk heeft gemaakt. Zijn er meer natuurlijke personen die aan een werk hebben gewerkt, zonder dat hun bijdragen van elkaar te scheiden zijn, dan hebben e makers een gezamenlijk auteursrecht.
Soms kent de Auteurswet het auteursrecht toe aan een ander dan degene die het werk heeft gemaakt, bijvoorbeeld:
ē De werkgever, als een werknemer een werk heeft gemaakt in het kader van zijn arbeidsovereenkomst. Hetzelfde geldt voor werk dat tot stand komt onder leiding en toezicht van een ander.
ē Een rechtspersoon, als die naar buiten treedt met een werk.
Neemt iemand een incidentele opdracht aan om een werk te maken, zonder dat van een dienstverband gesproken kan worden, dan komt het auteursrecht in eerste instantie toe aan de feitelijke maker.
Voorkomen van geschillen.
Het kan gebeuren dat u een geschil krijgt met een andere partij, die net als u beweert maker te zijn van een bepaald werk. Het is dan zaak te bewijzen dat u als eerste het betreffende werk heeft gemaakt.
Het is daarom nuttig vast te leggen wanneer een bepaald werk is ontstaan. Dat kan op alle denkbare manieren. Bijvoorbeeld door het betreffende werk te laten registreren en van een dagstempel te laten voorzien bij de afdeling Dienst Registratie en Successie van de Belastingdienst. Ook kunt u eenvoudig de creatiedatum vastleggen met de i-depot enveloppe van het Benelux Bureau voor Tekeningen of Modellen. Hier zijn wel (geringe) kosten aan verbonden.

Terug naar boven


Auteursrecht: Inbreuk op het auteursrecht

Als rechthebbende kunt u optreden tegen inbreuk. Hiervan is sprake als een jonger werk ontleend is aan een ouder werk. Iemand mag zich wel laten inspireren door het oudere werk, maar mag geen auteursrechtelijk beschermde elementen overnemen. Het enkele feit dat werken op elkaar lijken, hoeft nog niet te betekenen dat er sprake is van inbreuk op het auteursrecht. Het is mogelijk dat een gelijkend werk op eigen kracht wordt bedacht en dus naast het oudere werk kan bestaan. Pas wanneer er is nagebootst met gebruik van een ander werk, kan er sprake zijn van inbreuk op het auteursrecht. Een bewerking of nabootsing in gewijzigde vorm van een bestaand werk kan echter een nieuw werk opleveren als hieraan een eigen, originele bijdrage is geleverd. Dan is er geen inbreuk op het werk dat als voorbeeld heeft gediend. Bij de beoordeling of er sprake is van auteursrechtinbreuk gaat het dan ook altijd om een totaalindruk van de te vergelijken werken. De bewijslast ligt bij de rechthebbende van het jongere werk. Die moet kunnen aantonen dat er niets is ontleend aan het oudere werk. In de praktijk is dit moeilijk te bewijzen.

Terug naar boven


Auteursrecht: Exploitatierechten

Het auteursrecht is het exclusieve recht van de auteursrechthebbende om dat werk openbaar te maken en te verveelvoudigen.
ē Verveelvoudigen is in eerste instantie het maken van identieke exemplaren van een werk. Dat kan bijvoorbeeld door
ē reproduceren, overschrijven, fotokopiŽren, afdrukken, opslaan in databanken, op band opnemen, etc. Daarnaast
ē verstaat de Auteurswet onder verveelvoudiging het maken van een bewerking van een werk. Bijvoorbeeld het vertalen of
ē het verfilmen van een boek. In het algemeen valt iedere gehele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing van een werk in
ē gewijzigde vorm onder verveelvoudiging.
ē Bij openbaar maken gaat het om het beschikbaar stellen van het werk aan het publiek. Zo zijn bijvoorbeeld het uitzenden,
ē tentoonstellen, opvoeren, vertonen, in druk laten verschijnen en het verkopen van het werk vormen van openbaarmaking.

De rechten kunnen door de auteursrechthebbende worden geŽxploiteerd, maar ook door anderen, bijvoorbeeld tegen een vergoeding. Omdat het voor veel auteursrechthebbenden ondoenlijk is om zelf toezicht te houden op de exploitatie zijn er collectieve auteursrechtbureaus in het leven geroepen zoals BUMA/ STEMRA.

Terug naar boven


Auteursrecht: Persoonlijkheidsrechten

Naast exploitatierechten heeft de maker van een werk persoonlijkheidsrechten. Dit zijn rechten die direct aan de maker zijn verbonden. In dit geval is de maker altijd de natuurlijke persoon die het betreffende werk heeft gemaakt. De rechten zijn niet overdraagbaar en blijven daarom altijd bij de maker. Alleen wanneer de maker de uitoefening van deze rechten uitdrukkelijk bij testament aan iemand anders heeft overgedragen, blijven deze rechten ook na zijn dood bestaan. Door deze rechten kan de maker zich verzetten tegen wijziging of verminking van het werk.

Terug naar boven


Auteursrecht: Wanneer vervalt het auteursrecht?

Het auteursrecht eindigt na 70 jaar. Hierbij moet worden gerekend vanaf de eerste januari volgend op het jaar waarop de maker van het werk is overleden. Het auteursrecht op een boek dat geschreven is in 2002 door iemand die overlijdt in 2020, vervalt dan dus eind 2090. Werk waarvan de auteursrechten toebehoren aan een rechtspersoon (die wellicht nooit zal "sterven"), dan is de termijn van bescherming 70 jaar vanaf de eerste openbaarmaking van het betreffende werk. Door deze bepalingen over de duur van het auteursrecht komt het vaak voor dat het recht wordt geŽrfd. Overlijdt de auteursrechthebbende, dan erven de wettelijke of testamentaire erfgenamen automatisch het auteursrecht. Uitputting van het auteursrecht Wanneer exemplaren van uw werk eenmaal met uw toestemming op de markt zijn gebracht, dan mogen die exemplaren verder worden verhandeld zonder uw toestemming. Uw auteursrecht met betrekking tot die exemplaren is dan wereldwijd "uitgeput". Deze uitputting van het auteursrecht heeft alleen betrekking op rechtmatig in het verkeer gebrachte exemplaren van een werk. Een nieuwe bewerking of een vertaling van het werk valt hier niet onder. Bovendien geldt de uitputting uitsluitend ten aanzien van de openbaarmaking. Het verveelvoudigingsrecht, dus het recht om bijvoorbeeld extra exemplaren van een boek te drukken, raakt nooit uitgeput. De enige uitzondering op deze regel is computersoftware. Ten aanzien van deze producten heeft de rechter op grond van een Europese richtlijn bepaald dat de uitputting slechts de Europese Economische Ruimte (de EU plus Noorwegen en IJsland) betreft.

Terug naar boven


Auteursrecht: Beperkingen van het auteursrecht

In een aantal gevallen mag u een werk zonder voorafgaande toestemming openbaar maken of vermenigvuldigen:
ē Voor het eigen gebruik mag een kopie van bijvoorbeeld een boek worden gemaakt, zolang u op een rechtmatige manier aan dit boek bent gekomen.
ē Er mag uit een boek worden geciteerd wanneer dat bijvoorbeeld in een krant wordt besproken.
ē Door de overheid gesubsidieerde of niet-commerciŽle onderwijsinstellingen mogen voor hun leerlingen of studenten kopieŽn (laten) maken van auteursrechtelijk beschermde werken, zoals boeken of tijdschriften. Voorwaarde is dat die kopieŽn bedoeld zijn als noodzakelijke aanvulling van de per vak voorgeschreven of aanbevolen leerboeken. De kopieŽn mogen de leerboeken dus niet vervangen. Voor het kopiŽren moet door de onderwijsinstellingen een bepaald bedrag per pagina worden betaald aan de Stichting Reprorecht.
ē Ondernemingen, organisaties of instellingen kunnen kopieŽn laten maken voor hun personeel. Zij moeten hiervoor een vergoeding betalen aan de Stichting Reprorecht. Het kopiŽren mag alleen indien het dag-, nieuws- of weekbladen betreft, in tijdschrift verschenen artikelen en berichten of een klein stuk uit boeken, brochures en dergelijke.

Terug naar boven


Auteursrecht: Portretrecht

Het portretrecht is een bijzondere beperking van het auteursrecht. Het geeft geportretteerde personen onder bepaalde voorwaarden het recht zich te verzetten tegen publicatie van hun portret. De fotograaf heeft het auteursrecht op de door hem gemaakte foto van een persoon, maar mag deze foto niet in alle gevallen publiceren. Bij een portret gaat het altijd om een afbeelding. Een beschrijving van iemands uiterlijk in woorden valt er niet onder. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een portret gemaakt in opdracht van de geportretteerde en een portret niet gemaakt in opdracht van de geportretteerde. Is er sprake van een opdracht, dan heeft de geportretteerde sowieso het recht zelf het portret te verveelvoudigen en mag openbaarmaking alleen plaatsvinden met toestemming van de geportretteerde. Het portretrecht blijft tot tien jaar na de dood van de geportretteerde in stand. Het is alleen uit te oefenen door de directe rechthebbenden. Als het een afbeelding is met daarop meerdere personen, dan is voor openbaarmaking van die afbeelding toestemming nodig van al die personen. Is er geen sprake van een opdracht, dan kan de geportretteerde zich alleen tegen openbaarmaking verzetten als hij daarbij een redelijk belang heeft. Bijvoorbeeld uit privacyoverwegingen of het belang om niet publiekelijk belachelijk gemaakt te worden. Hierbij wordt afgewogen welk belang zwaarder weegt: het recht op privacy of het recht op vrije meningsuiting. Ook commerciŽle belangen tellen mee. Het is bijvoorbeeld niet toegestaan om het portret van een bekende persoonlijkheid te gebruiken voor reclame als hiervoor geen toestemming is gegeven.

Terug naar boven


Auteursrecht: Overdracht en licentie

U kunt uw exploitatierechten aan anderen overdragen of in gebruik geven. Dit kan niet ten aanzien van de persoonlijkheidsrechten De overdracht van auteursrecht kan alleen door middel van een schriftelijke overeenkomst. In die overeenkomst moet het woord "overdracht" en de aanvaarding daarvan bij voorkeur letterlijk worden opgenomen. Bij de overdracht kunt u uw auteursrecht splitsen, door bijvoorbeeld alleen het auteursrecht op de verfilming van uw werk of het recht op de publicatie van uw werk in een andere taal over te dragen. In dat geval behoudt u de overige rechten. Na overdracht van het gehele of gedeeltelijke auteursrecht heeft u zelf geen zeggenschap meer over het deel dat u heeft overgedragen. Wilt u die zeggenschap behouden, dan kunt u iemand een (beperkt) gebruiksrecht geven voor een bepaald doel. Dit heet een licentie. U geeft dan toestemming voor bepaalde exploitatiehandelingen. Voor alle andere handelingen blijft uw toestemming nodig. Het is niet verplicht de licentie op schrift te stellen, maar vanwege het bewijsgemak is dat wel aan te bevelen.

Terug naar boven


Auteursrecht: Bescherming van databanken

Sinds 11 maart 1996 bestaat er een Europese richtlijn die de bescherming van databanken regelt. Als gevolg van deze richtlijn is op 21 juli 1999 de Databankwet in werking getreden.
Volgens deze wet is een databank een compilatiewerk dat onafhankelijk van de drager (papier, cd-rom, harde schijf, etc.) bestaat en op allerlei manieren (met de hand, met een cd-speler, via een computernetwerk, etc.) kan worden geraadpleegd. De definitie van een databank is niet beperkt tot elektronische databanken. De bescherming is echter beperkt tot de rangschikking van het materiaal in de database en niet op de inhoud zelf.
De bescherming is tweeledig:
ē databanken die voldoen aan de eisen die het auteursrecht stelt, zijn door het auteursrecht beschermd.
ē de richtlijn geeft aan producenten van databanken een aparte bescherming om te voorkomen dat een ander zich de resultaten toeeigent van hun investeringen in de databank. De producent van een databank moet zijn investering kunnen terugverdienen. Hij krijgt de mogelijkheid op te treden tegen het geheel of gedeeltelijk leeghalen van de door hem ontwikkelde databank. Daarbij mag de producent echter geen misbruik maken de machtspositie die hij door dit recht krijgt. Of daarvan sprake is, moet van geval tot geval door de rechter worden beoordeeld.

Terug naar boven

Als u een boek heeft geschreven of een kunstwerk heeft gemaakt, zult u het niet op prijs stellen als een ander zonder uw toestemming uw werk namaakt. Het is immers uw prestatie en bovendien heeft het u inspanning, tijd en geld gekost. Bescherming van het recht op uw prestatie, uw auteursrecht, is daarom van groot belang.

Wat is auteursrecht?

Hoe verkrijgt u het auteursrecht?

Inbreuk op het auteursrecht

Exploitatierechten

Persoonlijkheidsrechten

Wanneer vervalt het auteursrecht?

Beperkingen van het auteursrecht

Portretrecht

Overdracht en licentie

Bescherming van databanken



 

Gerard Barmentlo  telefoon 0650 627 626  Natteweg 62, 1862CZ Bergen gerard@shops4all.nl